اگر قهوه را برای بیدار ماندن، افزایش تمرکز یا شروع پرانرژی روز می‌نوشید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده است: کدام قهوه کافئین بیشتری دارد؛ عربیکا یا روبوستا ؟
پاسخ کوتاه این است: روبوستا تقریباً دو برابر عربیکا کافئین دارد. دانه‌های روبوستا معمولاً حدود ۲.۲ تا ۲.۷ درصد کافئین دارند، در حالی که میزان کافئین در دانه‌های عربیکا حدود ۱.۲ تا ۱.۵ درصد است. به همین دلیل، بسیاری از قهوه‌های بسیار پرکافئین بر پایه روبوستا تهیه می‌شوند.
البته ماجرا فقط به میزان کافئین ختم نمی‌شود. عربیکا معمولاً طعمی شیرین‌تر، ملایم‌تر و معطرتر دارد، در حالی که روبوستا قوی‌تر، تلخ‌تر و پرکافئین‌تر است. در ادامه این مقاله، تفاوت‌های این دو نوع قهوه را بیشتر بررسی می‌کنیم تا راحت‌تر برای خرید قهوه عربیکا و خرید قهوه روبوستا تصمیم بگیرید.
مطالب مرتبط:
عربیکا و روبوستا؛ دو دانه متفاوت، نه فقط دو نوع رُست
تقریباً بیشتر قهوه‌ای که در بازار می‌بینیم از یکی از دو گونه اصلی گیاه قهوه به دست می‌آید. Coffea arabica که معمولاً آن را عربیکا می‌نامیم و Coffea canephora که بیشتر با نام روبوستا شناخته می‌شود.
عربیکا بخش بزرگی از تولید قهوه جهان را به خود اختصاص می‌دهد و سهم آن حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برآورد می‌شود. این گونه تقریباً در تمام دنیای قهوه تخصصی جایگاه مهمی دارد. روبوستا بخش عمده باقی‌مانده تولید را تشکیل می‌دهد و سال‌هاست در قهوه فوری و برخی ترکیب‌های اسپرسو استفاده می‌شود.
نکته مهم این است که عربیکا و روبوستا صرفاً دو نوع رُست متفاوت از یک دانه نیستند. بلکه دو گونه متفاوت از گیاه قهوه با ویژگی‌های زیستی و شیمیایی متفاوت‌اند.
تفاوت شرایط رشد عربیکا و روبوستا
عربیکا گیاهی نسبتاً حساس است. برای رشد مناسب به ارتفاع زیاد، دمای خنک‌تر و مراقبت بیشتری نیاز دارد. این گیاه تقریباً چهار سال طول می‌کشد تا به باردهی برسد.
روبوستا برعکس، گیاهی مقاوم‌تر است. این گیاه در ارتفاعات پایین‌تر و مناطق گرم‌تر رشد می‌کند. مقاومت بیشتری در برابر بیماری و خشکی دارد. در هر هکتار محصول بیشتری تولید می‌کند و تقریباً پس از دو سال به باردهی می‌رسد.
همین مقاومت یکی از دلایلی است که روبوستا معمولاً قیمت پایین‌تری دارد. جالب‌تر اینکه کافئین بیشتر نیز یکی از عوامل مقاومت این گیاه محسوب می‌شود. بنابراین وقتی تفاوت میان عربیکا و روبوستا را بررسی می‌کنیم، در واقع هم‌زمان در حال بررسی تفاوت در شرایط رشد، قیمت و میزان کافئین آنها هستیم.
مطالب مرتبط:
تفاوت میزان کافئین عربیکا و روبوستا
اما برسیم به مهم‌ترین بخش ماجرا: کدام دانه کافئین بیشتری دارد؟
دانه‌های روبوستا معمولاً حدود ۲.۲ تا ۲.۷ درصد کافئین بر اساس وزن خشک دارند. در مقابل، میزان کافئین عربیکا حدود ۱.۲ تا ۱.۵ درصد است. یعنی روبوستا پیش از آنکه دانه را آسیاب یا دم‌آوری کنید، تقریباً دو برابر عربیکا کافئین دارد.
این اختلاف در میزان کافئین دانه، در فنجان قهوه نیز خودش را نشان می‌دهد. یک فنجان معمولی قهوه عربیکا می‌تواند حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم کافئین داشته باشد. همین مقدار قهوه با استفاده از روبوستا ممکن است حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین داشته باشد. بنابراین، اگر فقط گونه دانه را از عربیکا به روبوستا تغییر دهید، میزان کافئین دریافتی شما تقریباً دو برابر می‌شود.
البته میزان واقعی کافئین به عوامل مختلفی مانند مقدار قهوه، روش دم‌آوری، نسبت آب به قهوه و اندازه سرو نیز بستگی دارد. اما نوع دانه یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده میزان کافئین است.
چرا روبوستا کافئین بیشتری دارد؟
پاسخ این سؤال را باید در طبیعت و زیست‌شناسی گیاه قهوه جست‌وجو کرد. کافئین یک ترکیب طبیعی برای دفاع از گیاه در برابر حشرات و آفات است. گیاه قهوه کافئین تولید می‌کند تا از برگ‌ها و دانه‌های خود محافظت کند.
روبوستا معمولاً در ارتفاعات پایین‌تر و مناطق گرم‌تر رشد می‌کند؛ مناطقی که فشار آفات در آنها بیشتر است. این گیاه در طول تکامل خود به تولید مقدار بیشتری کافئین به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی روی آورده است. همین کافئین بیشتر یکی از دلایلی است که روبوستا مقاومت بیشتری در برابر بیماری‌ها دارد. البته همین ترکیب روی طعم قهوه نیز تأثیر می‌گذارد و یکی از عوامل تلخی بیشتر روبوستا محسوب می‌شود.
در واقع، همان ترکیبی که از گیاه در برابر آفات محافظت می‌کند، همان چیزی است که به فنجان قهوه شما اثر بیدارکنندگی و طعم تلخ‌تر می‌دهد.
مطالب مرتبط:
سایر تفاوت‌های عربیکا و روبوستا
تفاوت شیمیایی عربیکا و روبوستا فقط به کافئین محدود نمی‌شود.
روبوستا مقدار بیشتری اسید کلروژنیک (Chlorogenic Acid) دارد. گروهی از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی که می‌توانند در ایجاد طعم تلخ‌تر آن نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، عربیکا معمولاً قندهای طبیعی و روغن‌ها و ترکیبات معطر بیشتری دارد. همین ترکیبات به ایجاد طعم شیرین‌تر، پیچیده‌تر و عطر بیشتر در عربیکا کمک می‌کنند.
بنابراین تفاوت عربیکا و روبوستا را نباید صرفاً به «کافئین بیشتر» و «کافئین کمتر» محدود کرد. این دو دانه ترکیبات شیمیایی متفاوتی دارند و همین تفاوت روی طعم، عطر و ویژگی‌های فنجان آنها اثر می‌گذارد.
هم‌چنین روبوستا معمولاً طعمی قوی‌تر، تلخ‌تر و سنگین‌تر دارد و ممکن است نت‌هایی چوبی یا آجیلی نیز در آن احساس شود. در مقابل، عربیکا معمولاً شیرین‌تر، روشن‌تر و معطرتر است. همین تفاوت یکی از دلایلی است که عربیکا در دنیای قهوه تخصصی محبوبیت زیادی دارد. اگر هدف شما تجربه پیچیدگی طعمی و عطری باشد، عربیکای باکیفیت انتخابی جذاب است.
البته بسیاری توصیه می‌کنند که ترکیب‌های قهوه را انتخاب کنید. این‌گونه هم تعادل طعمی قهوه شما بهتر خواهد بود، هم میزان کافئین آن و هم اینکه قهوه شما کرمای خوبی خواهد داشت. در این مواقع خرید قهوه پنجاه پنجاه یا خرید قهوه سی هفتاد (هفتاد روبوستا) توصیه می‌شود.
طعم روبوستای باکیفیت
شهرت بد روبوستا تا حد زیادی از نمونه‌های ارزان و کم‌کیفیت آن نشئت گرفته است.
سال‌ها روبوستا بیشتر به‌عنوان یک محصول اقتصادی و ارزان برای قهوه فوری یا پر کردن ترکیب‌های قهوه استفاده می‌شد. طبیعی است که کیفیت پایین این محصولات باعث شد که بسیاری از مصرف‌کنندگان روبوستا را با طعمی بسیار تلخ و خشن به یاد بیاورند.
اما روبوستای تخصصی (Specialty Robusta) داستان متفاوتی دارد. اگر روبوستا در شرایط مناسب کشت و با دقت فرآوری و رُست شود، می‌تواند همچنان کافئین بالای خود را حفظ کند و در عین حال طعم بسیار متعادل‌تری داشته باشد.
چرا روبوستا در اسپرسو استفاده می‌شود؟
روبوستا در بسیاری از ترکیب‌های اسپرسو استفاده می‌شود و این موضوع چند دلیل دارد.
یکی از آنها این است که روبوستا به ایجاد کرمای ضخیم‌تر و پایدارتر روی اسپرسو کمک می‌کند. دلیل دیگر، افزایش کافئین و ایجاد بدنه بیشتر در فنجان است. در بسیاری از ترکیب‌های سنتی اسپرسوی ایتالیایی نیز از روبوستا در کنار عربیکا استفاده می‌شود تا قهوه بدنه بیشتر، کرمای بهتر و اثر کافئینی قوی‌تری داشته باشد.
به همین دلیل اگر قهوه اسپرسویی با طعم قوی و کرمای زیاد دوست دارید، ممکن است ترکیب‌های حاوی روبوستا برایتان جذاب‌تر باشند.
مطالب مرتبط:
میزان آب در تهیه قهوه چقدر باید باشد؟
آیا قهوه روبوستا برای نوشیدن بی‌خطر است؟
روبوستا به دلیل کافئین بیشتر می‌تواند بخش قابل‌توجهی از میزان مجاز مصرف روزانه کافئین را تنها در یک فنجان تأمین کند. به همین دلیل، اگر قهوه پرکافئین می‌نوشید، بهتر است مجموع کافئین دریافتی خود در طول روز را در نظر داشته باشید.
طبق راهنمای سازمان ایمنی غذایی اروپا ، برای بزرگسالان سالم مصرف حداکثر ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز و حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم در یک نوبت معمولاً بدون نگرانی ایمنی در نظر گرفته می‌شود. برای زنان باردار و شیرده، میزان توصیه‌شده خیلی پایین‌تر است و طبق نظر پزشک باید تعیین شود.
بنابراین اگر قهوه بسیار پرکافئین مصرف می‌کنید، بهتر است میزان کافئین سایر منابع مانند چای، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و مکمل‌های حاوی کافئین را نیز در محاسبات خود وارد کنید. البته بعضی افراد نیز به قهوه حساسیت دارند و کافئین حتی در مقادیر کم نیز باعث تپش قلب آنان می‌شوند. این افراد نیز باید از مصرف قهوه خودداری کنند.
بالاخره عربیکا بخریم یا روبوستا؟
پاسخ به این سؤال به چیزی بستگی دارد که از فنجان قهوه خود می‌خواهید. اگر پیچیدگی طعمی، عطر، شیرینی و لطافت برایتان مهم‌تر است و میزان کافئین در اولویت دوم قرار دارد، عربیکا می‌تواند گزینه مناسبی باشد. اما اگر به دنبال کافئین بیشتر و اثر قوی‌تر قهوه هستید، روبوستا انتخاب طبیعی‌تری است. به‌خصوص اگر قهوه‌های معمولی دیگر آن میزان انرژی و بیداری مورد انتظار شما را ایجاد نمی‌کنند.
البته در بسیاری از شیوه‌های تهیه قهوه نیز از مخلوطی از قهوه روبوستا و عربیکا استفاده می‌شود. این ترکیب به تولیدکننده اجازه می‌دهد ویژگی‌های هر دو نوع دانه را در یک فنجان به تعادل برساند. عربیکا معمولاً عطر، شیرینی و پیچیدگی طعمی بیشتری به قهوه می‌دهد، در حالی که روبوستا کافئین، تلخی، بدنه و کرمای بیشتری ایجاد می‌کند. به همین دلیل، ترکیب این دو دانه می‌تواند قهوه‌ای با طعم متعادل و در عین حال انرژی‌بخش‌تر ایجاد کند.
دنبال قهوه‌ای خاص می‌گردید؟ چرا سری به سایت قهوه هنگام نمی‌زنید؟! در سایت هنگام، برای خرید پودر قهوه اسپرسو و خرید قهوه کیلویی با محدودیت طعم و نوع مواجه نمی‌شوید.
